( - درباره گفتار آن شاعر ) گفته شده است : شاعر موصول را مفرد آورده و مرادش جمع است ، امّا نه بدان سبب كه ( الّذى در اصل الّذين بوده و ) نون آن حذف شده ؛ چنان كه نون « الّذين » حذف شده است از گفتار شاعر : [ از بحر كامل ] 33 أ بني كليب إنّ عمّي اللّذا * قتلا الملوك و فكّكا الأغلالا « 53 » و بتحقيق لفظ تشبيه ( اداة تشبيه ) در قرآن براى غير معناى تشبيه آمده است ؛ مانند گفتار خداى - تعالى - در همين سوره : أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلى قَرْيَةٍ « 54 » . كه همانا آن جمله بر معناى جمله اول در گفتار خداى - تعالى - : أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْراهِيمَ فِي رَبِّهِ « 55 » معطوف است ، و معناى آن چنين است : أ رأيت كالّذى حاجّ ابراهيم فى ربّه . . . . . . او كالّذى ( : آيا ديدى همانند آن كه با ابراهيم دربارهء پروردگارش به ستيز پرداخت . . . يا همانند آن كه . . . ) و محلّ كاف « كالّذى » نصب است بنابراين كه معطوف بر ( مفعول ) ترى باشد . و در اين كتاب بيان اين ( نوع ) و مانند آن مقصود نيست « 56 » .

--> « فلج » ملاحظه شود . و در لسان العرب ( ريشه فلج ) نقل شده : « ابن برّى گفته است : نحويان براى حذف نون ( الّذين ) در ضرورت شعرى اين بيت را شاهد مىآورند و اصل آن « و انّ الّذين » بوده است . » و در البيان و التبيين ، ج 4 ، ص 55 ( بجاى و انّ الّذى حانت ) و انّ الألى حانت ضبط شده است . ( و در آن كتاب آمده است كه ) نحويان آن بيت را چنان كه ابن ناقيا روايت كرده ، روايت مىكنند ، و آن را شاهد استعمال « الّذى » به معناى « الّذين » و مخفّف از آن قرار مىدهند . ( 53 ) - آن بيت از اخطل است ( ديوان او ، ص 44 ) . ( 54 ) - سورة البقرة ( 2 ) آيهء 259 . ( 55 ) - سورة البقرة ( 2 ) آيهء 258 . ( 56 ) - كاف ( « ك » ) در قرآن ، گاهى براى اين نوع تشبيه فنى محض نمىآيد ؛ بلكه براى برقرار ساختن تساوى ميان دو چيز به كار مىرود و كاف و ما بعد آن به منزله مثال براى قاعده مىباشد . ( من بلاغة القرآن ، ص 211 - 212 ، ملاحظه شود ) .